Sabah, okurken gözlerimin dolduğu Birleşmiş Milletlerin Çevre Raporları’nın en tazelerinden biri “Bend The Trend” yani “Trendi Bükmek” başlığıyla karşılaştım. Rapor, gerçekten geçmişten geleceğe neler yaptığımızı, gezegenimiz için özellikle 1950’lerden bu yana ne çeşit kötülükler yaptığımızı ortaya koyan bir rapor niteliğinde.

Çevre programlarına, sürdürülebilirliklere, gezegenin geleceği için neler yapamamız gerektiğine, sıralanan binlerce maddeye baktığımda benim özetle vardığım tek bir nokta var. Birazdan söyleyeceğim terimi daha lise yıllarında duymuştum. Ve bir davranış kalıbı olarak tüm canlılarda incelendiğinde, gerçekten çok enteresan hikayelere de konu olmuş bir davranış biçimi aslında bahsedeceğim olgu. Olgunun ismi İngilizce’den çeviri ile “alturizm”.. Türkçe’ye fedakarlık ya da “diğerkamlık” olarak çevriliyor. Bu davranışın literatürdeki tam karşılığı ise şu şekilde: Diğerkâmlık veya altruizm (özgecilik), bireyin herhangi bir çıkar gözetmeden, dışarıdan ödül beklemeden, hatta bazen de bir bedel ödeyerek diğer bireylerin veya toplumun iyiliği uğruna fedakârlıkta bulunmasını prensip edinen bir tutumdur. Ayrıca “başkalarının yararını da kendi yararı kadar gözetme”, “maddi veya manevi kişisel çıkar gözetmeksizin diğer insanlara yararlı olmaya çalışma” ve “bencillik karşıtı hareketlerde bulunma” olarak da tanımlanır.

Konuya biraz daha devam edecek olursak.. Diğerkâmlık, bir bakıma, kişinin bir parçası olduğu toplumda kendi üzerine düşen vazifeleri yerine getirmesidir. Bu şöyle açıklanır: İnsanoğlunun bireysel (diğer insanlardan ayrı olarak) yaşaması doğal yapısına aykırıdır. İnsan toplu yaşama gereksinimi içinde olan bir varlıktır. Bakıma en fazla muhtaç olan yavrunun insan yavrusu olması bunun açık bir örneğidir. Bireyin içinde bulunduğu toplum, çeşitli organlardan oluşan bir organizmaya benzetilecek olursa; diğerkâmlık, bireyin bir parçası veya bir organı olduğu organizmanın yararı uğruna, organizmada kendi üzerine düşen vazifeleri yerine getirmesidir. Dolayısıyla, diğerkâmlık aslında kişinin menfaatlerinden vazgeçmesi değil, tam tersine yüksek menfaatlerini düşünmesidir. Çünkü organizmanın kusursuz işlemesindeki bir aksaklık kendisine de yansıyacak ve kendi çalışmasında da birtakım rahatsızlıklara yol açacaktır. Ayrıca, bağlı bulunduğu organizmanın gelişmesi ve yükselmesi, kendisinin de gelişmesi ve yükselmesi demektir. Sonuç olarak diğerkâmlık, toplu yaşamanın gereklerini yerine getirmek olarak da açıklanabilir.

Aslında alturizm başlı başına “sürdürülebilirlik” tartışmalarının göbeğinde olması gereken bir konu. Çünkü gezegenin geleceği için yapılması gerekenlerinin bireyin tek başına yapmaya başlaması ve bunu çevreye de yayması elzemdir. Diğerkamlık, bir yardım değil, doğrudan bir “sorumlu davranıştır”. Hatta bu konuda çok güzel bir yazıya rastladım, doğrudan sizlerle de paylaşmak istiyorum.

Özgecilik, kan bağışı, yardımda bulunma, sorumluluk alma gibi sosyal sorumluluk projelerini kapsamaktadır ancak her olumlu sorumluluk davranışları özgeci davranış olarak kabul edilemez. Bu duruma göre Özgeciliğin sosyal-toplumsal sorumluluktan ayıran ve bir davranışı özgeci davranış kılan 4 önemli nokta vardır:

1. Özgeci davranışta fiili bir eylem olmalıdır. Yalnızca iyi niyet ve iyi düşünce özgeci davranış olarak kabul edilemez.
   
2. Özgeciliğin amacı bir başkasının iyiliği ve o kişinin durumunu iyileştirmektir. Kişi eğer bir davranışı ilk kendi menfaati için yapıyor ve bundan dolayı başkası da etkilenip refahını arttırıyorsa bu bir özgeci davranış değildir.
   
3. Özgecilikte niyet sonuçlara kıyasla daha önemlidir. İyi niyetle yapılmış bir eylem kötü bir sonuç doğurduysa bu özgeciliği azaltmamakta ve özgeci bir davranış olarak sayılmaktadır.
   
4. Özgeci davranış sergileyen bir birey kendi refahında az da olsa azalma riskini taşımaktadır ve bunun bilincinde olmalıdır. Kişi hem kendi hem de başkasının refahını yükseltmeye çalışırsa bu bir özgeci davranış değildir, toplumsal sorumluluk kavramı olarak tanımlanır.

Konu gerçekten çok açık. Alturistik davranış gösteren bir çok canlı türü var. Aslında insan canlısının dışındaki bir çok canlı bu Dünya’da yaşamlarını sürdürürken, alturistik davranışlar sergiliyorlar. Bizlerin de tam olarak bu bilinçle hareket etmemiz gerekiyor.

Peki ya ne yapacağım? Ne yapmalıyım? gibi sorular soruyor, bunun stresini yaşadığınızı çok iyi biliyorum. Ben kendi adıma yaptıklarımı anlatmak istiyorum.

-Büyük şehirin göbeğinde yer alan “babaevi” dediğim, kentsel dönüşümle devasa bir yapıya dönüşen evimizi bir günde şehre yakın ama şehrin tamamen dışında daha yeşilliğin içerisinde ve minimalist bir yaşamı benimseyen bir yerleşkeye taşıdık. Yani büyük şehri terkettik.

-Alışverişlerimizi tam da bu nedenle olabildiğince yerelden yapmaya, yerel üretimleri arayıp bulmaya, yerelde dükkan açan insanlardan ürünler almaya özen gösterdik.

-Taşındığımız yere en fazla 50 km uzaklıkta iş yaşamanın köklerini atmaya başladık. Hatta gelecek adına yapılacak tüm yatırımları da benzer şekilde en fazla yaşadığım yere 100 km uzaklıkta olmasına özen göstermeye başladım. Böylece hem zamandan, hem de taşımacılığın karbon salımını azalttım.

Bunlar yaptığım majör değişimler oldu. Sonrası için de planlarım var: Beslenmemi alabildiğine değiştirmek ve bu değişimin çözümlerini hepimize göstermek, kullandığım her türlü plastik/petrol türevli ürünlerden tamamen arınmak ve bu arınma trendini çözüm ortaklıklarıyla başlatmak, yerelde üretim için (sebze-tahıl vs.) var olan atıl arazilerin kullanımı (kiralama vs.) ve ailenin temel gıdalarını bir şekilde kendi üretimlerimizle sağlama gibi bir çok planım var 🙂 Elbette tüm bu değişimlere çevremi de ortak etme ve bu değişimi birlikte başlatmak, birlikte sürdürme ve bu ilhamı yayma üzerine müthiş planlarım var.

Güzel bir hafta geçirmenizi diliyorum. Birleşmiş Milletlerin yayınladığı son çevre raporunu da buradan sizlerle paylaşmak istiyorum. Trendi eğin, çünkü gelecek bambaşka.