Sabah çok enteresan bir bağlantıya denk geldim.

Dünya’daki en fazla protein tüketen ülkelere bakıyordum.. Şöyle ki; Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) 2020 yılı verilerine göre, kişi başına en fazla protein tüketen ilk 10 ülke şu şekilde..

1-İzlanda 98.3 gram/gün

2-Amerika Birleşik Devletleri 96.9 gram/gün

3-Avustralya 94.5 gram/gün

4-Kanada 93.7 gram/gün

5-YeniZelanda 93.5 gram/gün

6-Fransa 92.4 gram/gün

7-Danimarka 91.8 gram/gün

8-Norveç 91.6 gram/gün

9-İsveç 91.1 gram/gün

10-Finlandiya 90.9 gram/gün

Türkiye ise kişi başına 86.3 gram protein tüketimi ile bu listede 15. sıradadır. (eski bilgi).

“Listede dikkat çeken bir nokta, en fazla protein tüketen ilk 10 ülkenin 7’si GELİŞMİŞ ülkelerdir” diye ekledi Gemini… Ben de İzlanda özeline odaklandım. İzlanda, kişi başına bu kadar fazla protein tüketimini “balık ve deniz ürünlerine” borçlu. Yani dana, koyun, tavuk vb. şeyler haricinde daha çok balık tüketiyor. Biraz daha ülkenin özeline indim.

İzlanda’daki insanların temel protein kaynağı balık ve deniz ürünleridir. Ülkenin coğrafi konumu ve tarihi, balıkçılık kültürünün gelişmesine katkıda bulunmuştur. İzlandalılar, somon, morina balığı, uskumru, ringa balığı ve mezgit gibi balık türlerini sıklıkla tüketirler.

Ve kritik şu soruyu sordum: İzlanda dünyanın en yüksek protein tüketim oranına sahip, peki İzlanda da daha ne yüksek? Yani başka dünyada birincilikleri var mı?

İzlanda, yüksek yaşam standardı ve düşük suç oranıyla dünyanın en yaşanabilir ülkelerinden biridir. Birleşmiş Milletler İNSANİ GELİŞME İNDEKSİ’nde sürekli olarak ilk sıralarda yer alır. İnsani Gelişme Endeksi (İGE), bir ülkenin uzun ve sağlıklı yaşam, bilgiye erişim ve insana yakışır yaşam standartları gibi temel göstergelerdeki performansını ölçen bir bileşik göstergedir.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın (UNDP) 2022 yılı İnsani Gelişme Raporu’na göre Türkiye, 191 ülke arasında 48. sıradadır.

Tam da bu bilgilere ek olarak;

-İzlanda, dünyanın en uzun ömürlü nüfusuna sahip ülkelerden biridir.

-İzlanda, dünyanın en güvenli ülkelerinden biridir.

-İzlanda, dünyanın en mutlu ülkelerinden biridir.

Sonuç olarak; İzlanda, protein tüketiminde dünya lideri olmasının yanı sıra, doğal güzellikleri, yeşil enerjisi, kadın hakları, eğitim ve yaşam standardı gibi birçok alanda da dünya lideri konumundadır.

Bu bilgiler aslında ülke olarak “varmamız gereken noktayı” gösteriyordu. Bu noktalara varalım ki, ufkun ötesini görebilelim. Sonrasında biraz daha detaylı araştırdım. İnsani Gelişme İndeksi nedir? Nasıl bir şeydir diye. Biraz da ondan bahsedeyim.

İnsani Gelişme Endeksi (İGE), bir ülkenin uzun ve sağlıklı yaşam, bilgiye erişim ve insana yakışır yaşam standartları gibi temel göstergelerdeki performansını ölçen bir bileşik göstergedir.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından her yıl yayınlanan İnsani Gelişme Endeksi (İGE), bir ülkenin insani gelişme düzeyini ölçen bir bileşik göstergedir. İGE, üç temel boyuttan oluşur:

• Uzun ve sağlıklı bir yaşam: Bir ülkenin ortalama yaşam süresini ve sağlık göstergelerini dikkate alır.
  
• Bilgiye erişim: Bir ülkenin yetişkin okur yazarlık oranını ve ortalama eğitim süresini dikkate alır.
  
• Insana yakışır yaşam standartları: Bir ülkenin kişi başına düşen gayri safi milli hasılasını (GSYH) satın alma gücü paritesine (PPP) göre dikkate alır.

İGE nasıl hesaplanır?

İGE, her bir boyut için alt endeksler hesaplayarak ve ardından bu alt endeksleri geometrik ortalama ile birleştirerek hesaplanır. Her bir alt endeksin hesaplanması için farklı formüller kullanılır.

İGE’nin önemi nedir?

İGE, bir ülkenin genel refah seviyesini ve insani gelişmeye ne kadar önem verdiğini gösteren önemli bir göstergedir. İGE, ülkelerin zaman içindeki performanslarını takip etmek ve kalkınma politikalarının etkinliğini değerlendirmek için de kullanılabilir.

İnsani Gelişme İndeksi ile ilgili muazzam yayınlara rastladım. Gelecekte Dünya için nelerin beklendiğine dair raporlar, öngörüler.. Gerçekten inanılmaz şeyler var. İklim krizinde mesela hangi ülkelerin daha fazla “can kaybı” yaşayabileceği üzerine bile analizler var. Sizlerle en son raporu da paylaşmak istiyorum. Muazzam detaylar var.

Ulaşmamız gereken tüm ama tüm hedefler bu raporda var. Sorunlara çözümler geliştirmek ise zaten coğrafyaya özgü. Yani istersek, çok rahat başarabiliriz. Ben kendi adıma söz verebilirim ki, ülkemizin “insani gelişme indeksi”nde en yukarılara taşımak için elimden gelen gayreti göstereceğim.

Tüm bu güzel motivasyonla, Ramazan Bayramımızın hoşgörü, huzur ve mutluluk içerisinde geçmesini diliyorum. Hepimize iyi bayramlar.